Anasayfa / Arkeoloji / Afrika / Mitolojide Robotik Canavarlar; Sibernetik Unsurlar

Mitolojide Robotik Canavarlar; Sibernetik Unsurlar

12. yüzyılda Cizreli fizikçi ve matris ustası bilim insanı El-Cezeri, sibernetik alanında öne çıkan ve modern anlamda ilk robot geliştiren alim olarak bilinir.  Dünya bilim tarihi açısından bugünkü sibernetik ve robot biliminde çalışmalar yapan ilk bilim adamı olan El Cezirî, El Câmi-u’l Beyn’el İlmî ve El-Amelî’en Nâfi fî Sınâ’ati’l Hiyel (Mekanik Hareketlerden Mühendislikte Faydalanmayı İçeren Kitap) adlı eserinde  Otomatlardan (Automata) bahseder.

Sibernetiğin babası olarak gösterilen Ebu ül iz (El Cezeri) çağının çok ilersinde robotlar yapmıştır. Abdest alma makinesi, çeşitli saray hizmeti gören makinalar, şifreli kilitler kasalar, fıskiyeler gibi pek çok mekanik düzemek geliştiren İslam alimini robotların babası kabul edilir.

Sibernetik terimi ilk olarak 1834 yılında Fransız matematikçi ve fizikçi André-Marie Ampère tarafından kullanılmıştır. Terim güncel anlamını Norbert Wiener’in 1948 tarihli Sibernetik ya da hayvan ve makinelerde kontrol ve iletişim isimli kitabı ile edinmiştir. Modern sibernetiğin kurucuları arasında gösterilen Amerikalı matematikçi ve felsefeci Norbert Wiener, sibernetiği insan ve hayvanlarda kontrol ve iletişimi konu alan çalışma alanı olarak tanımlamıştır.

Ancak robotların babasının gerçekte kim olduğu gerçekten tartışılmaya değerdir. MÖ 87 yılında battığı tespit edilen bir yük gemisinin batığında çıkartılan  ve “Antikythera Düzeneği” olarak adlandırılan aygıtın ne işe yaradığı hâlâ tam olarak bilinmiyor. Astronomik konumları hesaplamak için tasarlanan eski mekanik bir hesap makinesi olduğu tahmin edilen mekanik aygıt, Bugün, Antikythera Düzeneğinin aslı, Yunanistan’ın Atina kentindeki Ulusal Arkeoloji Müzesi’nde sergileniyor. Yanında da, uzmanlar tarafından yapılmış çalışır bir kopyası bulunuyor. Kimilerinegöre bu teknoloji, daha sonra Arap dünyasına geçmiş, oradan da Avrupa’ya taşınmıştı. Antikythera Düzeneği, Eski Yunanlar’ın karmaşık mekanik düzenekler yapmaya yarayan teknolojiye sahip olduklarını gösteriyor.

Bu mekanik bilgi bir zamanlar robotlar inşa edecek kadar ileri olabilirdi demek bilimsel mantıkla imkansız. Tabi Erich Van Daeniken mantığı ile düşünülürse bu saçmalık olmayabilir ama bu da ayrı bir tartışma konusu olur.

Şimdilik bilimsel mantıkla söylenebilecek tek şey, antik yunan aklının hayal gücünün sınırlarının oldukça geniş olduğu…

Hayvan, insan veya canavar formatında olabilen otomatlar (“automaton” : kendi kendine hareket eden; çoğulu : “automata”), bildiğimiz “robotlar” aslında; şu farkla ki silikon vb. herhangi bir yarı-iletken içermiyorlar, salt metal kullanımıyla ve elbette mitolojik teknoloji ile üretilmişlerdi.

Yunan mitolojisinde automaton üreten iki karakter vardır; biri demirci tanrı Hephaistos, diğer ise Atinalı veya Giritli mucit Daidalos.

Mitolojik robotlar ya da otomatik hareket eden yaratıklar şunlardır:

Demir adam Talos: ( Bronz ya tunç dev Talos), Altın Post efsanesinde Argonotların su almak için Girit adasına yaklaşmaları sırasında ortaya çıkan metal bir dev dikkat çekicidir. Argonautları taşıyan Argo adlı gemi, Altın Post’u ele geçirdikten sonra Girit adasına yaklaşır. Talos, büyük kaya parçaları atarak Argo’yu koyda tutar…

Apollonius’a göre Talos, dünyalıların demirden yapılmış soyundan artakalan bir devdi. Şair Cinaethon ise Talos’u Giritli güneş tanrısı, Girit’in oğlu ve ateş tanrısı Hephaistos’un babası olarak yorumlar. Hatta Talos isminin anlamı, Giritçe’de, güneş anlamına gelir… Ancak bunlar yaygın anlatımların istisnalarıdır.

Talos, Yunan mitolojisinde yaygın olarak, demirci tanrı Hephaistos tarafından bronzdan dövülerek şekillendirilmiş otomat bir devdir. Tanrılar kralı Zeus, sevgilisi Europa’yı Girit’te korumak için Talos’u koruyucu olarak görevlendirmiştir.  Talos’a adada günde 3 kez devriye gezme ve yaklaşan korsanlar ile davetsz misafirleri kıyıdan uzaklaştırma görevi verilmiştir. Talos Girit’in çevresinde günde 3 defa dolaşır, yaklaşan gemilere dev kayalar ve enkaz parçaları atar, ateşe atlayıp tunçtan gövdesini kor haline getirdikten sonra düşmanları yakar ve Girit’i korurdu….

Yenilmez bir yaratık olarak görülmesine rağmen Argonaut ların adaya girmesini engellemeye çalışırken, Poeas ya da Dioskouroi ikizleri tarafından cadı Medea’nın yardımı ile yok edilmiştir. Talos’un boynundan bileğine kadar inen tek bir damarı vardı. Aşık kemiğinin altındaki bu kan damarı ince bir deriyle örtülüydü.

Apollodorus’un Bibliotheke’sine göre, Büyücü Medea onu ilaçlarla delirtmiş, bir başka rivayete göre ise onu bir çivisini çıkararak ölümsüz yapacağına inandırmıştır. Argonautica’da ise Medea’nın Talos’u Argo’dan kaldırdığı Keres ile hipnotize ettiği anlatılır. Talos ayağını hareket ettirdiğinde, ayağına batan çivi oynadı ve vücudunun bütün sıvısı buradan aktı. Hikayenin bu kısmı Kahraman Aşil’in topuğu anlatısını anımsatır. Ayak bileğini sivri bir kayaya çarpan Talos’un ayağından erimiş kurşuna benzer bir sıvı akar. Bu sıvı akınca yere yığılır. Sonra kendini toplar ve ayağa kalkar ama bir iki sendeledikten sonra çam ağacı gözdesi gibi yere yıkılıverir….

Kafkasya Kartalı:

Tanrılardan ateşi çaldığı için Kafkas dağlarındaki bir kayalığa zincirlenmiş Prometheus’a (Promete) işkence etmesi amacıyla Hephaistos tarafından bronzdan dökülen kartalı mitolojide mekanik izler taşıyan canavardandır.

Mitolojik öykülere göre; Zeus, insanlar için gökyüzünden ateşi çalan Promete’yi ibret verici bir şekilde cezalandırır. Hepahistos yanına Kratos (güç) ve Bıa’yı (bela) alarak Prometheus’u kollarından ve ayaklarından kayaya zincirler. Her sabah bir kartal gelerek Kafkas dağlarında bir kayaya bağlanmış olan Promete’nin ciğerlerini söker ve yer; ama Promete ‘ nin ciğerleri her gece yeniden eski hâline gelir.

Bir gün kahramanlığı ile ünlü Herkül çıka gelir ve her sabah Promete ‘ nin ciğerlerini söküp yiyen kartalı öldürerek bu uzayıp giden dehşet verici işkenceye son verir. Böylelikle insanlığa ateş ve ışık getiren Promete işkenceden kurtulur, insanlık ise ilkellikten uygarlığa adımını atar.

Pandora: 

Pandora her ne kadar mekanik unsur içermese de Hephaistos’un bir imalatı olması ve imali aşamasında kullanılan maddeler itibariyla otomat olarak dikkate alınması gerekmektedir.

Prometheus’un kurnazlıkla çalarak insanlara verdiği ateş onları şımartınca, Zeus o zamana kadar yalnız erkeklerden ibaret olan insan topluluğuna ceza vermek istedi ve onlara kadını gönderdi. Zeus, oldukça başarılı bir usta olan oğlu Hephaistos’tan kadını yaratmasını istedi. Hephaistos babasının isteği üzerine çamuru su ile yoğurdu ve görenleri şaşırtacak güzellikte bir kadın vücudu yarattı.

Olympos’ta oturan tanrıçaların en güzeli olan ve kendi karısı olan Aphrodite’in vücudunu model olarak kullanmıştı. Heykel bitince onun kalbine ruh yerine bir kıvılcım koydu. O zaman heykelin gözleri açıldı. Kolları bacakları kıpırdamaya ve dudakları konuşmaya başladı. Onu süslemek için bütün tanrılar ve tanrıçalar yardım ettiler. Herkes kendisinden ona bir şey armağan etti ve ona Yunanca “bütün tanrıların armağanı” anlamına gelen “Pandora” adını taktılar. Athena ona güzel bir kemer, süslü elbiseler verdi. Letafet perileri Kharites beyaz göğsüne parlak altın gerdanlık taktılar. Aphrodite başına güzellikler saçtı. Güzel saçlı Horalar ilkbahar çiçekleriyle onu süslediler. Hermes Pandora’nin kalbine, hiyanet ve aldatıcı sözler yerleştirdi.

Kabeiroi diye adlandırılan iki oğlunun savaş arabalarını çekmeleri için imal ettiği 4 tunç “Kabeiroi Atı“, Hephaistos’un Delphi’deki Apollon tapınağı için altından döktüğü, şarkı söyleyen, sihirli kız korosu (“Keledon“lar), Hephaistos’un ev işlerinde kendisine yardımcı olmaları için altından döktüğü, hareket edebilen, güzel birer kadın görünümündeki bir çift heykel (“Kourai Khryseai”), Hephaistos’un Kolkhis kralı Aeetes’e hediye olarak imal ettiği, ateş püsküren bir çift boğa şeklindeki bronz otomat (“Khalkotauroi”),  Hephaistos’un Girit kraliçesi Europa’ya düğün hediyesi olarak sunduğu, Girit adasını koruyan bronz dev “Talos”, Hephaistos’un Olympos tanrılarının şölenlerinde kullanılsın diye altın madeninden ürettiği, gerektiği takdirde kendi tekerlerini kendileri takabilen, 20 adet üç ayaklı servis sehpası (“Tripodes Khryseoi”), Hephaistos’un kral Alkinous’un sarayını korusunlar diye ürettiği, biri altından, diğeri gümüşten 2 bekçi köpeği otomatı (“Khryseos” ve “Argyreos”),

Daidalos’un ineği: 

Yunan mitolojisinde Hephaistos’un dışında mekanik ustalığı dikkat çeken bir karakter de Daidalos (Daedalus, Dedelus) ustadır.  Daedalus ustanın Girit kraliçesi Pasiphae için ürettiği, ahşaptan oyma, üzeri inek derisiyle kaplanmış mekanik inek de bir robotik varlıktır.

Güneşi temsil eden tanrı Helios’un kızı olarak, bir ölümsüz olan Pasiphae, aynı zamanda cadılık ve büyücülük güçlerine de sahiptir. Girit kralı Minos’la evlenir; fakat kendisinin ya da kocasının söylediği, tanrıları gücendirici bir söz yüzünden, tanrılar tarafından kralın en görkemli boğasıyla çiftleşmek yazgısıyla lanetlenir. Pasiphae, mucit Daidalos’tan yardım ister; oğlu Ikaros’la birlikte gerçekleştirdiği efsanevi uçuş hikayesinden hatırlayacağımız Daidalos da kraliçe için ahşaptan oyma, üzerine inek derisi geçirilerek inek süsü verilmiş ve hareket kabiliyeti kazandırılmış bir inek otomatı üretir.

Hem boğayı kandırıcı hem de kraliçeyi koruyucu bu mekanizmanın içine yerleşen kadın, çok geçmeden kralın en görkemli boğasından hamile kalır ve tanıdık bir Yunan mitolojisi yaratığı olan, yarı insan yarı boğa Minotauros’u dünyaya getirir.

mistikalem

Dikkatinizi Çekebilir...

Hazar Gölü’nde “Batık Şehir”

Elazığ‘ın Sivrice ilçesindeki Hazar Gölü’nde bulunan ve halk arasında “Batık Şehir” adıyla bilinen tarihi yerleşim …

İki Fransız Araştırmacı İle Deneysel Arkeoloji

Fransa Ulusal Araştırma Ajansı (CNRS) Arkeoloji ve Etnoloji Araştırma Merkezi (MAE) Müdürü İsabelle Sidera ile Tarih Öncesi ve Teknoloji Laboratuvarı …

2 Yorumlar

  1. Arnold Arkeologaneger

    süper içerik tebrik ederiz

  2. Tamamını okumam çok zamanımı aldı ödevimi yapabileceğim. Teşekkürler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Watch Dragon ball super